Bρίσκεστε σε σελίδα άρθρου
Σχολή Τυφλών "Άγιος Βαρνάβας"
Λευκωσία, Κύπρος
 
 Άρθρο με τίτλο:
"Παιδιά με Πρόβλημα Όρασης και Πρόσθετες Αναπηρίες"

 Ποια είναι τα Παιδιά με Πρόβλημα Όρασης και Πρόσθετες Αναπηρίες

Από Μαρία Κυριάκου

Η εξέλιξη στην ιατρική τεχνολογία και η βελτίωση στην ιατρική φροντίδα και περίθαλψη κρατά πλέον στην ζωή βρέφη που γεννιούνται πρόωρα και λιποβαρή αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες να εμφανίσουν προβλήματα υγείας και αναπηρίες, ενώ παράλληλα συνδράμει στη μακροβιότητα ανθρώπων με σοβαρές αναπηρίες. Αυτή πιστεύεται ότι είναι και η κυριότερη αιτία της ολοένα μεγαλύτερης αύξησης του αριθμού των παιδιών που εμφανίζονται με πρόβλημα όρασης και πρόσθετες αναπηρίες. Με αυτό τον όρο αναφερόμαστε σε άτομα που παρουσιάζουν δύο ή περισσότερες αναπηρίες, μια από τις οποίες είναι η οπτική. Οι πρόσθετες αυτές αναπηρίες αναφέρονται σε νοητικά, κινητικά, συναισθηματικά και σοβαρά μαθησιακά προβλήματα, καθώς επίσης και σε προβλήματα γλώσσας και επικοινωνίας. Ο συνδυασμός των αναπηριών στο κάθε παιδί διαφέρει καθιστώντας την ομάδα αυτή εντελώς ανομοιογενή με ιδιόμορφες μαθησιακές ανάγκες. Ο σχεδιασμός προγραμμάτων που απευθύνονται στις ανάγκες των παιδιών αυτών έχουν σαν αρχή:

  • Να περιλαμβάνουν συστηματική διδασκαλία σε φυσικό περιβάλλον βασισμένο στις προτεραιότητες της οικογένειας, τις αρχές και τις ανησυχίες τους.
  • Να ακολουθούν την πρωτοβουλία και το ενδιαφέρον του παιδιού.
  • Να χρησιμοποιούν την επιβραύβευση ως φυσικό επακόλουθο για να ενθαρρύνουν τη μάθηση.
  • Να παρέχουν μια ομαδική προσέγγιση που προάγει την ένταξη στόχων από διάφορες θεματικές καθημερινές δραστηριότητες και
  • Να ενθαρρύνουν την ενεργό συμμετοχή του παιδιού σε διάφορες δραστηριότητες στο σπίτι, στο σχολείο και στην κοινωνία.

Σήμερα, το ποσοστό των ατόμων με πρόσθετες αναπηρίες ξεπερνά το 60% στο σύνολο του γενικού πληθυσμού των παιδιών με πρόβλημα όρασης. Μέσα από τα διάφορα προγράμματα της, η Σχολή Τυφλών προσφέρει υπηρεσίες σε περίπου 40 παιδιά με πρόσθετες αναπηρίες σε όλη την Κύπρο. Αυτές οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν:

 1. Φοίτηση στη Σχολή Τυφλών

Στη Σχολή φοιτούν 10 παιδιά με πρόσθετες αναπηρίες από τη νηπιακή ηλικία μέχρι την ηλικία των 21 χρόνων. Τα παιδιά είναι χωρισμένα σε ομάδες ανάλογα με τις ηλικίες τους (και μερικές φορές τις ικανότητες τους). Μέσα από διάφορες δραστηριότητες, επιτυγχάνονται στόχοι σε όλους τους τομείς ανάπτυξης. Το κάθε παιδί ακολουθεί το δικό του Ατομικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης σύμφωνα με τις ανάγκες του, όπως αυτές αξιολογούνται από την πολυθεματική ομάδα. Το πρόγραμμα του κάθε παιδιού περιλαμβάνει στόχους σε δραστηριότητες όπως:

  • γλώσσα/επικοινωνία
  • μαθηματικές έννοιες
  • καθημερινές δεξιότητες
  • κοινωνικές δεξιότητες
  • αισθητηριακή αγωγή ( ανάπτυξη και εμπλοκή όλων των αισθήσεων για να δώσουμε ΜΙΑ και ΜΟΝΟ πληροφορία βοηθώντας έτσι το παιδί να αντιληφθεί το περιβάλλον γύρω του. Δίνεται έμφαση σε οπτικά ερεθίσματα για βελτίωση της λειτουργικής όρασης.
  • διακίνηση και προσανατολισμός (στην εκπαίδευση περιλαμβάνονται τομείς όπως δεξιότητες συνοδείας, αυτοπροστασίας και ασφαλή διακίνηση σε γνώριμους χώρους
  • μουσική
  • φυσική αγωγή
  • κολύμπι
  • χορός και κίνηση
  • ατομικές θεραπείες (λογοθεραπεία, φυσιοθεραπεία, εργοθεραπεία μουσικοθεραπεία)

 2. Στήριξη σε παιδιά που φοιτούν σε άλλα εκπαιδευτικά κέντρα ή μένουν στο σπίτι.

Η στήριξη περιλαμβάνει επισκέψεις σε ειδικά ή σε συνηθισμένα σχολεία όπου φοιτούν παιδιά με πρόβλημα όρασης και πρόσθετες αναπηρίες ή στα σπίτια τους, σε τακτά χρονικά διαστήματα, ανάλογα με τις ατομικές ανάγκες των παιδιών. Στόχος των επισκέψεων είναι η συνεργασία με τα άτομα που εμπλέκονται στη ζωή ή την εκπαίδευση των παιδιών αυτών. Κατά τη διάρκεια των επισκέψεων γίνεται ενημέρωση και εισηγήσεις για:

  • το πρόβλημα όρασης του παιδιού και τις πιθανές επιπτώσεις του σε συνδυασμό με τις άλλες αναπηρίες
  • τον προγραμματισμό και την προσαρμογή δραστηριοτήτων και εκπαιδευτικού υλικού
  • τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος και
  • τρόπους επικοινωνίας βασισμένους σε μη οπτικά μέσα.

 3. Πρόγραμμα Έγκαιρης Παρέμβασης.

Η Σχολή Τυφλών θεωρώντας την έγκαιρη παρέμβαση ως απαραίτητη προϋπόθεση στην εφαρμογή μιας επιτυχημένης μετέπειτα εκπαίδευσης στα άτομα με οπτική αναπηρία, προσφέρει εδώ και αρκετά χρόνια το πρόγραμμα έγκαιρης παρέμβασης.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και τις οικογένειες τους από τη στιγμή που έρχεται στην αντίληψη μας ένα περιστατικό παιδιού με οπτική αναπηρία.

Το πρόγραμμα έχει σαν κύριο άξονα το παιδί και την οικογένεια του. Το προσωπικό της Σχολής πραγματοποιεί επισκέψεις στο σπίτι, ενημερώνει, συμβουλεύει και στηρίζει τους γονείς και άλλους εμπλεκόμενους ενώ παράλληλα ενθαρρύνει και καθοδηγεί την ανάπτυξη του παιδιού.

Τα τελευταία πέντε χρόνια, το πρόγραμμα έχει διαμορφώσει τις δραστηριότητες του έτσι ώστε να ανταποκρίνεται και στις ανάγκες των παιδιών με πρόσθετες αναπηρίες και των οικογενειών τους.

 Καθοδηγητικές Αρχές για Διδασκαλία και Σχεδιασμό Προγραμμάτων

Ο σχεδιασμός συγκεκριμένων προγραμμάτων με ξεκάθαρη φιλοσοφία, στόχους και δραστηριότητες είναι απαραίτητος για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις ποικίλες μαθησιακές ανάγκες των παιδιών με πρόσθετες αναπηρίες, έτσι ώστε να δημιουργήσουμε ένα ευνοϊκό περιβάλλον μάθησης για το παιδί. Απαραίτητες προϋποθέσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη στον προγραμματισμό είναι:

  • Η ενεργός συμμετοχή του παιδιού χτίζοντας πάνω στις δυνατότητες και τα ενδιαφέροντα του
  • Πολυθεματική προσέγγιση για σωστή διάγνωση και καθορισμό στρατηγικών. Ο αριθμός των ατόμων που θα εμπλακούν πρέπει να είναι περιορισμένος αλλά με πολύ ψηλό βαθμό συνεργασίας μεταξύ τους. Ο κάθε εμπλεκόμενος συμμετέχει με το δικό του ξεκάθαρο και οριοθετημένο ρόλο, αλλά και παράλληλα συσχετιζόμενο με τους άλλους ρόλους των εμπλεκομένων.
  • Σταθερότητα στο προσωπικό και στη συμπεριφορά του.
  • Σταθερότητα στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, υλικά, μεθόδους διδασκαλίας και γλώσσα.
  • Σύντομες και συχνές περιόδους δουλειάς.
  • Συχνή επανάληψη γνωστών δραστηριοτήτων για να εμπεδώνονται οι δεξιότητες.
  • Μάθηση σε ένα περιβάλλον που να μην υπάρχει σύγχυση από πολλά οπτικά ερεθίσματα.
  • Ενημέρωση του παιδιού για το τι θα ακολουθήσει και πιθανές αλλαγές στο πρόγραμμα.
  • Διδασκαλία που συνδέει τη μάθηση με τις εμπειρίες των παιδιών.

Μερικές σημαντικές διαδικασίες που βοηθούν στην ανάπτυξη και το σχεδιασμό της διδασκαλίας έτσι ώστε να έχει νόημα για το παιδί και να είναι σημαντική για την οικογένεια έχουν σχέση με:

  • συνέντευξη με την οικογένεια για συλλογή στοιχείων που θα καθορίσουν τις πρωταρχικές ανάγκες της
  • η στοχοθέτηση δραστηριοτήτων και διδασκαλίας
  • μια ανάλυση των ελλείψεων του παιδιού και
  • την προσαρμογή για να αυξηθεί η συμμετοχή και η ανάπτυξη εκπαιδευτικών στόχων

 Στρατηγικές Διδασκαλίας

Μέσω της άμεσης διδασκαλίας, της ανάλυσης έργου, της ιεράρχησης μαθησιακών στόχων και της τεχνικής της λεκτικής αυτόκαθοδήγησης, διδάσκονται στα παιδιά με πρόσθετες αναπηρίες, νέες συμπεριφορές. Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε τη δύναμη που έχει η ρουτίνα στη μάθηση και η ενεργός συμμετοχή του παιδιού στην εκπαίδευση του. Είτε αυτό γίνεται στα πρώτα στάδια, δηλαδή εκείνα της απόκτησης της συμπεριφοράς με τεχνικές όπως: η επίδειξη και μίμηση, οι προφορικές οδηγίες, η αλυσιδωτή ακολουθία, η μείωση του ερεθίσματος, η νύξη και η παρακίνηση. Είτε αργότερα, κατά την διάρκεια της εκπαίδευσης για ευχέρεια, διατήρηση, γενίκευση και προσαρμογή του στόχου Πολλοί μαθητές μπορούν να μάθουν νέες δεξιότητες και να σημειώσουν πρόοδο όταν στις δραστηριότητες τους συναντούν τα πιο κάτω χαρακτηριστικά της ρουτίνας:

Πρόβλεψη:"ξέρω τι θα συμβεί από την αρχή μέχρι το τέλος."
Σταθερότητα: "ξέρω τι πρέπει να κάνω."
Προσμονή: ‘όταν το κάνεις αυτό, ξέρω ότι θα ετοιμάζομαι ."
Εξάσκηση: "θυμάμαι τι έκανα την προηγούμενη φορά και θα προσπαθήσω να κάνω περισσότερα αυτή τη φορά."

 Επικοινωνία

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε όλοι όσοι εμπλεκόμαστε στη ζωή και την εκπαίδευση των παιδιών με πρόσθετες αναπηρίες είναι η επικοινωνία, την οποία θεωρούμε ως ένα στοιχειώδες φάσμα της ζωής μας.

Παρόλο που σε αρκετές περιπτώσεις παιδιών με πρόσθετες αναπηρίες δεν υπάρχει λεκτική επικοινωνία, εντούτοις, επικοινωνία μπορεί να επιτευχθεί με την κατάλληλη στήριξη και καθοδήγηση με ενδείξεις, σημάδια και σύμβολα.

 Ενδείξεις

Οι ενδείξεις είναι ένας τρόπος επικοινωνίας, και χρησιμοποιείται από τον ενήλικα για να δείξει στο παιδί τι αναμένεται από αυτό σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Οι ενδείξεις είναι ένα είδος δεκτικής επικοινωνίας. Ο σχεδιασμός και η χρήση σταθερών ρουτινών είναι η αρχή της χρήσης των ενδείξεων. Με τον καιρό το παιδί θα αρχίσει να προσμένει το δικό του ρόλο στην ρουτίνα.

Οι βασικές ενδείξεις που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε με ένα παιδί είναι :

  • Το Άγγιγμα - μπορεί να είναι μια ένδειξη από ένα ενήλικα προς το παιδί για να του εκφράσει μια επιθυμία. Όπως για παράδειγμα, όταν ο ενήλικας σπρώχνει απαλά τον καρπό του παιδιού προς τα πάνω, για να δείξει στο παιδί ότι θέλει από αυτό να σηκώσει το χέρι του στη ρουτίνα της ένδυσης.
  • Το Αισθητηριακό – μια πληροφορία για να βοηθήσει ένα παιδί να διαχωρίσει ένα γεγονός όπως για παράδειγμα η μυρωδιά της λοσιόν προτού την τοποθετήσουμε στο χέρι του παιδιού ή ο ήχος του νερού προτού το παιδί μπει στη μπανιέρα.
  • Το αντικείμενο - ένα πραγματικό κομμάτι της ρουτίνας που χρησιμοποιείται για να αντιπροσωπεύσει την ρουτίνα. Για παράδειγμα ένα πανί μπορεί να είναι το αντικείμενο ένδειξη για την αλλαγή του πανιού.

Είναι καλό οι ενδείξεις που θα επιλέγονται να χρησιμοποιηθούν, να διαχωρίζονται εύκολα η μία από την άλλη, ώστε να είναι ξεκάθαρες για το παιδί.

 Τα σημάδια

Τα σημάδια είναι κινήσεις που χρησιμοποιεί το παιδί για να εκφράσει τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τα συναισθήματα του προς τους ενήλικες. Είναι ένα είδος εκφραστικής επικοινωνίας. Μπορεί αρχικά να είναι μια συμπεριφορά που το παιδί δεν χρησιμοποιεί εσκεμμένα για να εκφραστεί, αλλά επειδή ο ενήλικας ανταποκρίνεται σταθερά σε αυτή την συμπεριφορά το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι με το να τη χρησιμοποιεί, προκαλεί μια κατάσταση.

 Τα σύμβολα

Τα σύμβολα, για τα παιδιά με πρόβλημα όρασης και πρόσθετες αναπηρίες, είναι αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν ένα γεγονός, μια δραστηριότητα, ένα αντικείμενο, ένα πρόσωπο ή μια τοποθεσία. Η επικοινωνία με αντικείμενα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν δεκτική ή εκφραστική. Όσο πιο πολύ μοιάζει το αντικείμενο σε αυτό που αντιπροσωπεύει τόσο πιο πραγματικό είναι αυτό το σύμβολο. Ένα παράδειγμα πραγματικού συμβόλου είναι η χρήση του κουταλιού που χρησιμοποιείται την ώρα του γεύματος για να αντιπροσωπεύει την δραστηριότητα του γεύματος. Στην επιλογή των αντικειμένων πρέπει να έχουμε υπόψη μας πώς το παιδί αντιλαμβάνεται το συγκεκριμένο γεγονός, δράση, πρόσωπο, αντικείμενο ή τοποθεσία.

Χρησιμοποιούμε τους διακόπτες επικοινωνίας (communication switches) ως μέσω εναλλακτικής και ενισχυτικής επικοινωνίας. Στους διακόπτες έχουμε την δυνατότητα να ηχογραφήσουμε μηνύματα που θα κάνουν το παιδί ικανό να εκφράσει βασικές ανάγκες, επιθυμίες ή συναισθήματα. Παράλληλα, οι διακόπτες ενισχύουν την εμπλοκή σε δραστηριότητες, δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά να κάνουν επιλογές και βοηθούν στην κοινωνικοποίηση.

Τέλος, παρατηρήσαμε ότι το τραγούδι, η μουσική και ο ρυθμός είναι ένας καλός τρόπος να επικοινωνήσουμε με τα παιδιά, έτσι τα εντάξαμε στις πρωινές μας δραστηριότητες. Μέσα από τραγούδια και με τη χρήση των αντικειμένων και των διακόπτων επικοινωνίας, λέμε καλημέρα, παίρνουμε παρουσίες, χτίζουμε το πρόγραμμα της μέρας και τραγουδάμε για τον καιρό, την εποχή και τη μέρα.

 Το Πρόβλημα Όρασης στα Παιδιά Με Πρόσθετες Αναπηρίες

Τελειώνοντας θα ήθελα να κάνω μια μικρή αναφορά στο πιο συνηθισμένο πρόβλημα όρασης που συναντάμε ανάμεσα στα παιδιά με πρόσθετες αναπηρίες.

Παραδοσιακά, τα προβλήματα στην όραση ταυτίζονταν με τη λειτουργία του ματιού. Με την πρόοδο, όμως στην ιατρική, το ενδιαφέρον για έρευνα και τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό των παιδιών που γεννιούνται με πρόσθετες αναπηρίες, έγιναν γνωστά προβλήματα όρασης που σχετίζονται με διαταραχές του εγκεφάλου. Γνωστότερη και κυριότερη πάθηση στα παιδιά με πρόσθετες αναπηρίες είναι η Φλοιική Τύφλωση (Cortical Visual Impairment).

Από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα, το φωτεινό ερέθισμα στέλλεται ως κωδικός πια δια μέσου της οπτικής οδού, στα διάφορα εξειδικευμένα στρώματα κυττάρων του οπτικού φλοιού όπου αποκωδικοποιείται. Δίνονται δηλαδή πληροφορίες για το σχήμα, το χρώμα, τη μορφή και την κίνηση μιας εικόνας. Οποιαδήποτε ζημιά είτε στην οπτική οδό είτε στον οπτικό φλοιό ή ινιακό λοβό συνεπάγεται την περιορισμένη ή μερικές φορές και καθόλου ανάλυση των οπτικών πληροφοριών με αποτέλεσμα το παιδί να μην αντιλαμβάνεται τι βλέπει. Αυτή η πάθηση είναι γνωστή ως Φλοιική Τύφλωση.

Η Φλοιική τύφλωση είναι ένα περίπλοκο φαινόμενο και πολλές φορές πολύ πιο συχνό από ότι μπορεί κανείς να φανταστεί. Στις περισσότερες περιπτώσεις μάλιστα, η απλή οφθαλμολογική εξέταση δεν αντανακλά τη σοβαρότητα του προβλήματος.

Η οπτική αντίληψη των παιδιών αυτών, μπορεί να επηρεαστεί αφάνταστα από παράγοντες όπως:

  • Κούραση
  • Μικρο αρρώστιες
  • Άγνωστο περιβάλλον
  • Απουσία καλού φωτισμού και αντίθεσης και
  • Φαρμακοθεραπεία.

 Κυριότερες αιτίες για τη Φλοιική Τύφλωση είναι:

  • Η ασφυξία (μείωση της παροχής οξυγόνου στον εγκέφαλο)
  • Οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις

Οι βλάβες στη βαλβίδα (σε παιδιά με υδροκεφαλία)

  • ΟΙ αναπτυξιακές εγκεφαλικές ανωμαλίες
  • Οι εγκεφαλικές ιώσεις
  • Οι ιώσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος (όπως η εγκεφαλίτιδα και η μυνηγκίτιδα) και
  • Οι βρεφικοί σπασμοί.

Το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών με Φλοιική Τύφλωση έχουν πρόσθετες αναπηρίες οι οποίες διαφέρουν στον βαθμό σοβαρότητας τους αλλά που φυσικά όλες συνδέονται μεταξύ τους. Οι πιο συχνές καταστάσεις είναι συνήθως:

  • εγκεφαλική παράλυση
  • νοητική υστέρηση
  • υδροκεφαλία
  • επιληψία
  • μικροκεφαλία

Η διάγνωση της πάθησης γίνεται με διάφορα κλινικά τεστς.

Τα κυριότερα χαρακτηριστικά που συναντάμε στα παιδιά με Φλοιική Τύφλωση είναι:

  • Εναλλασσόμενη οπτική ικανότητα
  • Στερεότυπη κίνηση του κεφαλιού
  • Αντίδραση μόνο σε συγκεκριμένα ερεθίσματα
  • Φωτοφοβία, (αφύσικη ευαισθησία στο φως)
  • Δυσκολία στο να παρακολουθούν αντικείμενα
  • Προτιμούν να ακούσουν παρά να κοιτάξουν
  • Κάποια παιδιά έχουν κομμάτια όρασης σκορπισμένα στο οπτικό τους πεδίο (γνωστό σαν φαινόμενο Swiss cheese).
  • Χρησιμοποιούν την όραση σαν δευτερεύουσα αίσθηση
  • Κοιτάζουν μακριά όταν απλώνουν τα χέρια για να πιάσουν κάτι
  • Μπορεί να φαίνεται ότι βλέπουν χωρίς να κοιτάζουν
  • Εντοπίζουν αντικείμενα με την αφή.
  • Κάποια παιδιά αντιλαμβάνονται αντικείμενα καλύτερα όταν αυτά κινούνται, ενώ για κάποια άλλα συμβαίνει εντελώς το αντίθετο. Έτσι για παράδειγμα ένα παιδί που κινείται άνετα στο χώρο δεν μπορεί να αντιληφθεί ή να επεξεργαστεί ένα σταθερό αντικείμενο.
  • Κλείνουν τα μάτια όταν απλώνουν να πιάσουν αντικείμενα.

Η αξιολόγηση της λειτουργικής όρασης του παιδιού πρέπει να γίνεται μέσα στο δικό του περιβάλλον όπου μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα. Η συλλογή πληροφοριών γίνεται μέσα από:

  • δομημένη ή τυχαία παρατήρηση του παιδιού
  • συνέντευξη με τους γονείς
  • χρήση γνωστών για το παιδί υλικών και παιγνιδιών.

Παρατηρώντας τα χαρακτηριστικά των παιδιών με Φλοιική Τύφλωση αντιλαμβανόμαστε την ανομοιογένεια που υπάρχει στον πληθυσμό. Παρόλα αυτά θα αναφέρω μερικές σημαντικές παιδαγωγικές αρχές που μπορεί να εφαρμοστούν σε αυτές τις περιπτώσεις:

  • Επαναληπτικές δραστηριότητες με ξεκάθαρη αρχή και τέλος.
  • Μείωση των οπτικών ερεθισμάτων και των ασήμαντων πληροφοριών.
  • Χρήση αντίθετων χρωμάτων.
  • Χρήση ακουστικών, απτικών, γευστικών και οσφρητικών ενδείξεων για να ενισχύσουν την όραση.
  • Κατάλληλος φωτισμός.
  • Χρήση ελκυστικών υλικών.
  • Τα αντικείμενα να παρουσιάζονται στο οπτικό πεδίο κάθε παιδιού.
  • Χρήση άλλων αισθήσεων για επιβεβαίωση των οπτικών πληροφοριών και για βοήθεια στην ανάκληση της μνήμης.
  • Χρήση υλικών από την καθημερινότητα.
  • Προσπάθεια για τη μεγαλύτερη δυνατή εμπλοκή των παιδιών ώστε να αποφευχθεί η παθητικότητα.
  • Επικοινωνία με τους μαθητές για το τι τους συμβαίνει και ευκαιρία να εξερευνήσουν τα υλικά που χρησιμοποιούνται.
  • Επιτρέπουμε αρκετό χρόνο για ανταπόκριση.
  • Συχνή επαναξιολόγηση του προγράμματος.

Όπως ήδη ανέφερα, ο αριθμός των παιδιών με πρόβλημα όρασης και πρόσθετες αναπηρίες αυξάνεται διαρκώς. Η συνεχής βελτίωση και εφαρμογή νέων προγραμμάτων που θα απευθύνονται στις ανάγκες αυτού του πληθυσμού είναι απαραίτητη και θα πρέπει να είναι και άμεση.

Έτσι, θα καταστήσουμε τα παιδιά αυτά ικανά να μπορούν να αποκτούν γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να ενσωματωθούν κοινωνικά, να ενεργούν αυτόνομα και να είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν, όσο γίνεται πιο ανεξάρτητα τη ζωή.

Επιστροφή


Valid HTML 4.01! Valid CSS! Level AA conformance icon, W3C-WAI Web Content Accessibility Guidelines 1.0
Τελευταία ενημέρωση: 13 Ιουνίου, 2005
© Τμήμα Πληροφορικής Σχολής Τυφλών